Anasayfa » Atatürk'ün Siyasi Hayatı » Cumhuriyet Nasıl İlan Edildi

Cumhuriyet Nasıl İlan Edildi

CUMHURİYETİN İLANI ( 29 EKİM 1923)

1 Kasım 1922 ‘de Türkiye Büyük Millet Meclisinde alınan tarihi kararla Saltanat kaldırılmıştı.Böylece Osmanlı Devleti sona ermekte idi.Meclis İstanbul’ un işgali olan 16 Mart 1920′ den itibaren İstanbul Hükumetince yapılan tüm antlaşmaları yok saymasına rağmen,İstanbul hükumeti hala kendisini var sayıyordu. İşte bu durum 1 Kasım 1922 tarihli kararın alınmasını gerekli kılmıştır.Ancak Cumhuriyet hala resmen ilan edilmemişti. Bu durum devletin başsız bir şekilde kurulduğunu göstermektedir.Türkiye Büyük Millet Meclisi 1 Nisan 1923’de seçimlerin

yenilenmesine karar verdi.Artık 23 Nisan 1920 ‘den itibaren siyasi rejimin kaydettiği gelişmelere uygun olarak devlet şeklini belirlemek bir zorunluluk haline geldi.Zaten Meclis Hükumet sistemi işlemez olmuştu.Meclis Hükumet Sistemi hükumet bunalımını çözemez olmuştu.Artık Cumhuriyeti ilan etmenin vakti gelmişti.Mustafa Kemal Paşa yeni oluşan meclis toplanıncaya kadar yetiştirilmek üzere konunun uzmanı olan arkadaşlarını, yeni anayasa tasarısı hazırlamaları konusunda görevlendirmiş, aynı zamanda toplantılara başkanlık ederek kendi fikirleriyle de anayasa hazırlığında toplantıları aydınlatmıştır.11 Ağustos 1923′ de İkinci Meclis toplandı.Bu Meclis Cumhuriyeti ilan edecek meclis olmuştur. Lozan Barış Antlaşması 24 Temmuz 1923′ de imzalanmış olup yeni meclis antlaşmayı onaylamıştır. Lozan Antlaşmasının Türkiye Büyük Millet Meclisince onaylanmasından sonra 6 Ekim 1923′ de İstanbul’un işgalci güçler tarafından boşaltılması tamamlandı.İstanbul’ un boşaltılması hükumet merkezi konusunu gündeme getirdi. Lozan’ dan sonra çözülmesi gereken iki önemli mesele vardı. Birincisi Ankara’nın hükumet merkezi olması ,ikincisi devlet şeklinin tespiti.İsmet Paşa Ankara’nın başkent oluşunu öngören önergeyi Türkiye Büyük Millet Meclisine, on dört arkadaşıyla birlikte Malatya vekili olarak sundu.İsmet Paşa aynı zamanda Dış işleri Bakanıdır. Ankara’nın hükumet merkezi olması konusu Meclis ‘de fikir ayrılığına neden olmuştur.İsmet Paşa Ankara’nın hükumet merkezi olması konusunu acil bir mesele olarak görmekte idi.13 Ekim 1923′ de Anayasaya ek bir madde konmuş ve Ankara yeni devletin başkenti olmuştur.Böylece Cumhuriyetin ilanı konusunda da bir adım atılmış oluyordu.Yeni devlet bir hanedan din veya imparatorluk üzerine değil,Türk ulusuna dayanmış oluyordu.27 Ekim 1923 akşamı Çankaya’da İsmet Paşa(İnönü), Fethi Bey(Okyar),Kazım Paşa(Özalp),Afyon Mebusu Ruşen Eşref Bey,Rize Mebusu Fuat Bey,Kemalettin Sami Paşa,Halit Paşa Mustafa Kemal Paşa’ nın misafirleri olarak akşam yemeğine davet edildiler.Mustafa Kemal Paşa yemek esnasında ‘Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz’ demiştir.Yemekte bulunanlar bu fikre tereddütsüz katılmışlardır.Yemekten hemen sonra İsmet Paşa(İnönü) İle birlikte kanun tasarısı hazırlanmıştır.Bu tasarı 20 Ocak 1921 Teşkilatı Esasiye Kanununun bazı maddelerinin değiştirilmesini öngörüyordu.Mustafa Kemal Teşkilatı Esasiye Kanununun birinci maddesine ‘Türkiye Devletinin şekli hükumeti Cumhuriyettir cümlesinin eklenmesini istiyordu.29 Ekim 1923 Pazartesi sabah 10: 00 da Halk Fırkası gurubu toplandı.Yeni kabine için yapılan görüşmeler çıkmaza girince,parti başkanı olan Mustafa Kemal Paşa meclisten çözüm için bir saat izin istemiştir.Mustafa Kemal Paşa bu süre zarfında mecliste gerekli kişilerle görüşerek hazırladığı taslağı onlara göstererek görüşmelerde bulunmuştur.Öğleden sonra Halk Fırkası Genel Kurulunda önemli kararlar alınmış,Mustafa Kemal Paşa hükumet buhranı ve çözümü konusunda önemli açıklamalarda bulunmuştur.

cumhuriyet ilanı

Kurulda yapılan konuşmalardan sonra teklifin bütünü ve maddeler ayrı ayrı okunarak kabul edilmiştir.Teklif anayasanın 1,2,4,10,11 ve 12. maddelerinin değiştirilmesi ve hükumet şeklinin Cumhuriyet olmasını öngörüyordu.Teklifin bütünü kabul edildikten sonra Fırka toplantısını ,Meclis toplantısı izlemiştir.Mazbata okunmuş,kanun pek çok hatibin ‘Yaşasın Cumhuriyet’ sesleri ile alkışlanarak kabul edilmiştir.Daha sonra Cumhur Başkanı seçimi yapılmış ,kürsüde bulunan İsmet Paşa sonucu meclise açıklamış,yüz elli sekiz azanın oy birliğiyle Ankara Mebusu Gazi Mustafa Kemal Reisicumhur seçilmiştir.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.